Het achterste van de tong

In onze winkel hebben wij een mooie collectie van mini gapers, Waarom staat de Gaper symbool voor een drogisterij of Apotheek?

De gaper is een typisch Nederlands verschijnsel. Door de eeuwen heen moeten er honderden van deze uithangborden geweest zijn, verspreid over apotheken en drogisterijen in het hele land. In de loop van de twintigste eeuw verdwenen ze langzaam maar zeker uit het straatbeeld, maar tot die tijd keken gapers generatieslang op onze voorouders neer.

een gaper is een meer dan levensgroot, van oorsprong houten hoofd van meestal een man. De uithangborden werden met de hand gesneden en beschilderd, waardoor iedere gaper een ander uiterlijk heeft: de een kijkt verbaasd, de ander lusteloos, een derde een beetje bangig. Maar allemaal staren ze je met open mond aan.

De gaper werd vanaf in ieder geval de late zestiende eeuw in grotere steden als uithangteken gebruikt. In deze periode werd aan een huis nog geen nummer toegekend en diende een uithangteken als herkenbaar punt in het straatbeeld. Een huis werd bijvoorbeeld aangeduid als ‘in de oranjeboom’, ‘in de aap’, of ‘waar de gaper uithangt’. Door het uithangteken wist je waar het huis was waar je moest zijn.

Het bekendste type gaper is de gaper met kleurrijke tulband en mantel: van de bewaard gebleven exemplaren zijn relatief de meeste zo gekleed en ook de meeste gapers die in de twintigste eeuw nog uithingen waren van dit type. Waarom kozen apothekers en drogisten voor een gaper in oosterse kleding?

In de vroegmoderne tijd kwamen veel exotische geneesmiddelcomponenten Europa binnen door handel met het Ottomaanse Rijk. Dit rijk besloeg een enorm gebied in Noord-Afrika, Azië en Europa en had Constantinopel in het huidige Turkije als hoofdstad. Europeanen handelen met de islamitische Ottomanen in onder meer aloë vera, sennabladeren, kolokwintappels, opium, saffraan, kurkuma en verschillende harsen, gommen en mineralen zoals Arabische gom, wierook, mirre en bitumen. Waarschijnlijk is de oosters geklede gaper een verwijzing naar de herkomst van deze grondstoffen.